Σάββατο, 16 Δεκεμβρίου 2017

Οι διώξεις των Ελλήνων στην ΕΣΣΔ (1937-1949)




Ο Στάλιν διατάζει την δίωξη κατά των Ελλήνων της ΕΣΣΔ

Τουλάχιστον 38.000 Έλληνες χάθηκαν στα Γκούλαγκ της Σιβηρίας

Στις 15 Δεκεμβρίου του 1937, ο Στάλιν διέταξε την δίωξη των Ελλήνων που βρίσκονταν σε εδάφη της ΕΣΣΔ. Αυτή συμπεριελάμβανε όλους τους άντρες ανεξαρτήτως πολιτικής ιδεολογίας, καταγωγής και κοινωνικής θέσης. Μόνο και μόνο λόγω εθνικότητας, οι Έλληνες βρέθηκαν ξαφνικά κατηγορούμενοι.
Συνελήφθησαν και οι πολιτικοί πρόσφυγες που είχαν καταφύγει στην ΕΣΣΔ από το 1928 και έπειτα, αλλά και οι ντόπιοι με ελληνική καταγωγή και γλώσσα, όπως οι Πόντιοι και οι Μαριουπολίτες. Με διάταγμα που υπέγραψε ο επικεφαλής της Κρατικής ασφαλείας Νικολάι Γιεζόφ, η ελληνική υπηκοότητα κρίθηκε ύποπτη, με την Ασφάλεια να συλλαμβάνει χιλιάδες Έλληνες. Η πολιτική αυτή με την δίωξη των μειονοτήτων, αποτέλεσε και σε άλλες περιπτώσεις, βασικό άξονα της πολιτικής του Στάλιν.


Από το φθινόπωρο του ίδιου έτους, οι Σοβιετικοί αποφάσισαν ότι η ύπαρξη εθνικών σχολείων, όπως φινλανδικών, αγγλικών ή ελληνικών, αποτελούσαν απειλή για τον σοσιαλισμό. 250 ελληνικά σχολεία έκλεισαν στον Καύκασο στην Κριμαία και σε άλλες περιοχές εκείνη την εποχή, λίγο πριν ο Στάλιν διατάξει τις διώξεις.


Όπως αναφέρει ο ομογένής Ιβάν Τζούχα, που μελέτησε τις διώξεις των Ελλήνων στην Σοβιετική Ένωση, τουλάχιστον 38.000 Έλληνες χάθηκαν στα Γκούλαγκ της Σιβηρίας. Μετά το διάταγμα του Γιεζόφ, τουλάχιστον ο μισός ελληνικός πληθυσμός συνελήφθη και κατηγορήθηκε για κατασκοπεία υπέρ της Ελλάδας. Μερικοί από τους συλληφθέντες εκτελέστηκαν. Μόνο στην Κριμαία, οι Έλληνες που εκτελέστηκαν χωρίς δίκη ήταν πάνω από 3.000. Οι υπόλοιποι μεταφέρθηκαν στην Σιβηρία, όπου εργάζονταν 15 ώρες την ημέρα στα ορυχεία. Η κατάσταση στη Σιβηρία ήταν τραγική. Τον χειμώνα η θερμοκρασία έπεφτε κάτω από τους -50 βαθμούς Κελσίου. Λίγοι ήταν αυτοί που άντεξαν περισσότερους από 3-4 μήνες.

 
Οι διωγμοί των Ελλήνων και άλλων εθνικοτήτων συνεχίστηκαν μέχρι το 1949, όταν ακόμα 37.000 Έλληνες εκδιώχθηκαν από τα σπίτια τους. Από το 1956, όταν άρχισε η «αποσταλινοποίηση», οι βιαιότητες εναντίον των Ελλήνων άρχισαν να βγαίνουν στην επιφάνεια, καθώς μέχρι τότε ήταν επτασφράγιστο μυστικό.
Τα αρχεία για εκείνη την περίοδο παραμένουν κλειστά, με τους Έλληνες και τους Πολωνούς που θανατώθηκαν ή εκδιώχθηκαν να μην έχουν ακόμα αποκατασταθεί. Η διώξεις κατά των Ελλήνων που κράτησαν συνολικά από το 1930 μέχρι και το 1949, είναι ένα έγκλημα που κανείς ποτέ δεν πλήρωσε και ένα δείγμα της παράνοιας του Στάλιν, που έβλεπε εχθρούς παντού γύρω του.


Το ολοκαύτωμα των Ανωγείων




Το ολοκαύτωμα των Ανωγείων

Το κάψιμο, οι λεηλασίες, η ισοπέδωση και ο θάνατος που έσπειραν οι Γερμανοί το 1944

“Κάθε νύκτα οι Γερμανοί απεσύροντο εις τα Σείσαρχα και την πρωίαν επανήρχοντο. Το μέγεθος της λεηλασίας θα κατανόηση κανείς, όταν λάβη υπ' όψιν ότι αυτή διήρκεοεν από τις 13 Αυγούστου  μέχρι  τις  5 Σεπτεμβρίου.”
ΝΙΚΟΣ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗΣ

Κυριακή 13 Αυγούστου 1944. Οι ναζί περικυκλώνουν τα Ανώγεια. Ψάχνουν να βρουν αντάρτες αντιστασιακούς. Ψάχνουν, ρωτούν τους κατοίκους απάντηση δεν παίρνουν και η απόφαση του διοικητή του Φρουρίου Κρήτης στρατηγού Μίλερ, ως διαταγή γίνεται άμεση εκτελεστέα...
Κάψιμο και ισοπέδωση των Ανωγείων, ένα ολοκαύτωμα που κράτησε μέχρι την 5η του Σεπτέμβρη, απλά και μόνο, όπως ανέφερε η διαταγή, «επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ' αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ισοπέδωσιν τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου»... Είκοσι τρεις ημέρες κάθε πρωί έμπαιναν στο χωριό του Ψηλορείτη οι Γερμανοί και κατά ομάδες λεηλατούσαν τα σπίτια και τις περιουσίες, έκλεβαν, βανδάλιζαν και με δυναμίτες ανατίναζαν ό,τι φιλοξενούσε και σκέπαζε τους ανθρώπους του ορεινού αυτού τόπου. Η απόλυτη ισοπέδωση, η απόλυτη καταστροφή.


Συγκλονιστικές περιγραφές

«Το χωριό ισοπεδωμένο. Δρόμοι δεν υπήρχαν, κι όμως δρόμοι ήταν ανοιχτοί, καινούργιοι δρόμοι πάνω από τα χαλάσματα. Ξεπετιούντανε κρεατόμυγες να σε φάνε. Έβλεπες τα σκυλιά, τόσανε στο πάχος, να τρώνε πτώματα. Έβλεπες κατσίκες, σκύλους και βόδια ακόμα σκοτωμένα μέσα στο χωριό.
Άναβαν δεξά-ζερβά ρούχα, ξύλα, και εγροίκας μια μπόχα, μια βρόμα, κι απ' όπου κι αν είχες στραφεί έβλεπες ερείπια, χάλια. Και λέω: "Άραγες αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό ποτές; Αυτό το χωριό θα ξαναγίνει χωριό πάλι;"...», ακούμε το γέροντα να περιγράφει τις εικόνες που έζησε και δεν ξεχνά στην κινηματογραφική καταγραφή της σύγχρονης ιστορίας των Ανωγείων (1900-1945) "Ο ήχος του χρόνου", σε σενάριο και σκηνοθεσία του Λευτέρη Χαρωνίτη.
Εκτελέσεις αμάχων, βία, καταπάτηση κάθε ανθρώπινης αξιοπρέπειας... Ακόμη και τους άντρες που χρησιμοποιούσαν ως δούλους μεταφορείς για τα κλοπιμαία τους, που μετέφεραν στο χωριό Σείσαρχα, και αυτούς μετά τους εκτελούσαν. Μαρτυρίες και καταγραφές φέρνουν στην επιφάνεια ιστορίες ανθρώπων που, αρνούμενοι ή ακόμη και ανήμποροι να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, δολοφονήθηκαν, εκτελέστηκαν και θάφτηκαν στα ερείπια του μίσους και του ολοκαυτώματος. Στα χέρια και τις πράξεις των ναζί, πράξεις παγκόσμιας κατακραυγής, παραδίδονται 940 σπίτια, κόποι μιας ολόκληρης ζωής από ορεσίβιους ανθρώπους ενός σκληροτράχηλου τόπου, που σκεπάστηκε, όμως, από τη σκληρότητα των κατακτητών, καταγράφοντας στην ιστορία το τρίτο ολοκαύτωμα των Ανωγείων, 120 χρόνια μετά τα ολοκαυτώματα από πλευράς των Τούρκων. «Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια, πως τρεις φορές το κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια», λέει στη μαντινάδα του ο Αριστείδης Χαιρέτης.


ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ OMΩTHTEΣ

Η έκθεση με την πένα του Νίκου Καζαντζάκη
Όμως... το χρέος των παππούδων, των γονιών προς τα παιδιά τους, όλων των Ανωγειανών προς τις επόμενες γενιές, δίνει τη δύναμη και πάλι τα Ανώγεια να ξαναχτιστούν... «Εδώ η πέτρα σού μιλεί και ο Βοριάς σού γνέφει, εκείνος που τα αφουγκραστεί, ελπίδες μόνο θρέφει», αναφέρει ο μαντιναδολόγος Λευτέρης Μπεκρής, που. όπως είπε και στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, «κανείς σε τούτο τον τόπο δεν μπορεί να φανταστεί ότι θα κλείσει τα μάτια του χωρίς να έχει κάμει το χρέος του». Και το χρέος δεν είνοι άλλο πέρα από το χρέος που έχουν οι Κρητικοί στη «ράτσα», όπως έλεγε και ο Καζαντζάκης, ο οποίος ήταν μέλος από συστάσεως, στις 17 Ιουνίου του 1945, της Κεντρικής Επιτροπής Διαπιστώσεως Ωμοτήτων Κρήτης (ΚΕΔΩΚ). και μαζί με τον καθηγητά Ιωάννη Καλιτσουνάκη, τον καθηγητή Ιωάννη Κακριδή και το φωτογράφο Κωνσταντίνο Κουτουλάκη από άκρη σε άκρη της Κρήτης κατέγραψαν με κόπους και θυσίες κάθε ωμότητα, τόσο από τους Ιταλούς όσο και από τους Γερμανούς κατακτητές.
Στην έκθεση του ο Νίκος Καζαντζάκης, μεταξύ άλλων, γράφει για τα Ανώγεια : «Την 13ην οι Γερμανοί, συμπληρώσανιες την κύκλωσιν, εισήλθον εις τα Ανώγεια και διέταξαν τους υπολειφθέντας κατοίκους (θα ήσαν περί τα 1.500 γυναικόπαιδα) να αναχωρήσουν εντός ημισείας ώρας προς την κατεύθυνστν του Γενή-Καβέ. οπόθεν να διασκορπιστούν εις τα διάφορα χωρία της Ρεθύμνης. Μετά ταύτα, προέβησαν εις ολοκαύτωμα, γενικήν λεηλασίαν του χωρίου, πλουσιωτάτου εις κτηνοτροφικά και εριουργικά προϊόντα. Μετά την δήλωσιν εκάστη οικία εκαίετο πρώτον και έπειτα ανετινάσσετο διά δυναμίτιδος. Κάθε νύκτα οι Γερμανοί απεσύροντο εις τα Σείσαρχα και την πρωίαν επανήρχονιο. Το μέγεθος της λεηλασίας θα κατανόηση κανείς, όταν λάβη υπ' όψιν ότι αυτή διήρκεσεν από τις 13 Αυγούστου μέχρι τις 5 Σεπτεμβρίου. Κατά την διάρκειαν της διαρπαγής οι Γερμανοί εφόνευσαν εντός του χωρίου τον Γ. Σπιθούρην, μη δυνηθέντα ν’ αποχώρηση μετά των άλλων κατοίκων, επίοης τους παράλυτος εξαδέλφους Κώνστ. και Ι. Ξυλούρην  (ή Κίτρη),  και τον υπέργηρον Νικ. Αεράκην, εις τας αγκάλας του οποίου έθεσαν μετά την εκτέλεσιν, δεξιά και αριστερά τα πτώματα δύο χοίρων προς χλευασμόν. Δύο αδελφαί, η χήρα Εμμ. Καλλέργη και η χήρα Εμμ. Καβλέντη, η χωλή Ειρήνη Καραίσκου και η Ευαγγ. Ιω. Πασπαράκη, αρνηθείσαι ν' αποχωρήσουν και προτιμήσασαι τον θάνατον, απέθαναν καείσαι και καταχωθείσαι έπειτα υπό τα ερείπια των ανατιναχθεισών οικιών των. Επίσης οι Γερμανοί εφόνευσαν τον εκ τραύματος της κεφαλής παράφρονα Εμμ. Ι. Σαλούστρσν. Πολλοί άλλοι εφονεύθησαν εις τα πέριξ... Η επίσημος κατάστασις της Νομαρχίας Ρεθύμνης αναφέρει 117 Ανωγειανούς εκτελεσθένιας κατά την περίοδον της κατοχής...».
Οι Ανωγειανοί πήραν την απόφαση, πέρα από το θρήνο και τις μαύρες μέρες και έχτισαν την Άνω Γη του Ψηλορείτη από την αρχή. Συνέχισαν έως και σήμερα να μάχονται τις βροχές, το χιόνι, τους αέρηδες, να συμφιλιώνονται με τη φύση και να ατενίζουν τον καυτό ήλιο και τη λάμψη του, χωρίς να μισοσφραγίζουν τα μάτια τους. Με αυτά τα μάτια της περηφάνιας βλέπουν στον ορίζοντα τον κόσμο που πάντα ονειρεύονται και φαντάζονται. Τον κόσμο που αναφέρουν στα τραγούδια τους, στις μαντινάδες τους, στα κείμενα τους, στα βιβλία και τα παραμύθια τους προς τα παιδιά. Τον κόσμο του έρωτα, της αγάπης, του πόλεμου για λευτεριά, ενός κόσμου ντυμένου με το πέπλο της δημοκρατίας, φιλόξενου και αλληλέγγυου, του κόσμου που περήφανα μπορεί από τις στάχτες να ξαναγεννιέται. Γι' αυτό οι Ανωγειανοί μπορούν και μόνοι τους και με άλλους ανθρώπους... Μπορούν να αντέχουν, να γιατρεύονται και να παίρνουν από το χέρι τα μικρά κοπέλια και τις κοπελιές για να τους διδάξουν να μη σκύβουν το κεφάλι. Αυτός είναι και ο λόγος που οι περισσότεροι νέοι των Ανωγείων δεν εγκαταλείπουν το χωριό και παραμένουν στις δυσκολίες για επιβίωση πρωταγωνιστές.

Πέμπτη, 14 Δεκεμβρίου 2017

Δρ. Αγγελική Σίμωσι, : Ο ελληνικός βυθός είναι το μεγαλύτερο υδάτινο μουσείο στον κόσμο




ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΣΙΜΩΣΙ : Ο ελληνικός βυθός είναι το μεγαλύτερο υδάτινο μουσείο στον κόσμο

Η προϊσταμένη της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων μιλά για τις υποβρύχιες έρευνες που γίνονται και τονίζει: «Είναι ανεξάντλητος ο θησαυρός των Αντικυθήρων».

ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΣΤΟΝ ΓΙΩΡΓΟ ΒΑΪΛΑΚΗ

Ο ελληνικός βυθός αποτελεί το μεγαλύτερο υγρό μουσείο στον κόσμο και αυτή τη στιγμή ένας πραγματικός θησαυρός από κομψοτεχνήματα, μοναδικά χάλκινα αγάλματα και αγγεία κρύβεται σε πανάρχαια ναυάγια, βυθισμένους οικισμούς και αρχαία λιμενικά έργα, τα οποία από μόνα τους ως ευρήματα είναι ανεκτίμητης αξίας. Το έργο που συντελείται από την Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων συναρπάζει ήδη από την εποχή που ο Ζακ-Υβ Κουστώ -το 1976- έδειχνε τον δρόμο στους Έλληνες αρχαιολόγους. Όσο για το υδάτινο «εργοτάξιο» που απλώνεται σε μία σειρά από υποθαλάσσιες περιοχές, φέρνει στο φως αριστουργήματα. Οι Φούρνοι, το Λέχαιο, η Δήλος, η Παλαιά Επίδαυρος, η Νάξος είναι μερικοί μόνο από τους ενάλιους αρχαιολογικούς προορισμούς με θαυμαστά ευρήματα. Όλα, όμως, ξεκίνησαν από το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, το οποίο δίνει έντονες συγκινήσεις με το μυστήριο που εξαρχής το περιέβαλε και τις αποκαλύψεις που ακόμα επιφυλάσσει. Η δρ Αγγελική Σίμωσι, προϊσταμένη της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, μέσα από μια συνομιλία μύησης στην ενάλια αρχαιολογία και τα μυστικά της, αναφέρεται και στο θρυλικό Ναυάγιο των Αντικυθήρων από το οποίο -όπως εξηγεί- έχουμε ακόμα πολλά να περιμένουμε...
Ως τη δεκαετία του 1950 οι μόνοι επισκέπτες του ελληνικού βυθού ήταν οι σφουγγαράδες. Πώς αναπτύχθηκε η ενάλια αρχαιολογία;
Η ενάλια αρχαιολογία αναπτύχθηκε από το 1976, όταν επισκέφτηκε την Ελλάδα ο πλοίαρχος Ζακ-Υβ Κουστώ και ξεκίνησε τις έρευνες εδώ με την εποπτεία των Ελλήνων αρχαιολόγων Χαράλαμπου Κριτζά, Λάζαρου Κολώνα και του ιδρυτή της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων Γιώργου Παπαθανασόπουλου. Εκείνος ήταν που αμέσως μετά την αναχώρηση του Κουστώ σκέφτηκε ότι έπρεπε να ιδρυθεί η συγκεκριμένη υπηρεσία για την προστασία και ανάδειξη της εναλίας πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Ο ελληνικός βυθός αποτελεί το μεγαλύτερο υγρό μουσείο στον κόσμο και αυτό προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων. Όσο για το έργο που έχει να επιδείξει, είναι σημαντικό. Γίνονται πάρα πολλές υποβρύχιες αρχαιολογικές έρευνες και έχουν βρεθεί πολλά και σημαντικά ενάλια αρχαία. Το αντικείμενο της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων είναι τα αρχαία ναυάγια, οι βυθισμένοι οικισμοί και τα αρχαία λιμενικά έργα. Από το 2003 η Εφορεία προστατεύει και τα νεότερα ναυάγια και ό,τι αυτά περιέχουν, πενήντα χρόνια από τη βύθιση τους. 


Ένα ναυάγιο είναι σαν μια στιγμή που πάγωσε στον χρόνο, αφού συνήθως σώζεται ολόκληρο. Ποιες είναι οι ιδιαιτερότητες μιας τέτοιας ανασκαφής;
Θα σας μιλήσω για την έρευνα στο Ναυάγιο των Αντικυθήρων, την οποία θέλαμε διακαώς να τη συνεχίσουμε. Το ρωμαϊκό πλοίο το είχαν εντοπίσει οι σφουγγαράδες το 1900, είχαν βγάλει τα αγάλματα που βρίσκονταν στην επιφάνεια του βυθού, μετά πήγε ο Κουστώ, ο οποίος έκανε μία μόνο ανασκαφική τομή το 1976 και εντόπισε τρία μικρά αγαλματίδια Αλλά τώρα υπάρχει η δυνατότητα με τη νέα τεχνολογία να γίνει η ανασκαφή σε βάθος 55 μέτρων. Από το 2014 που σκάβουμε εκεί, έχουν βγει πολλά κομμάτια από αμφορείς και αγάλματα, μέχρι οστά ανθρώπινα. Οι συνθήκες είναι δύσκολες. Έχουν πέσει βράχοι που έχουν σκεπάσει ένα μεγάλο μέρος του ναυαγίου. Είναι, επίσης, εξαιρετικής σημασίας ότι μπορέσαμε και αποτυπώσαμε τον χώρο του ναυαγίου ο οποίος μέχρι τώρα δεν ήταν γνωστός. Δηλαδή, ο Κουστώ έσκαβε στην τύχη. Τώρα, με τις νέες μεθόδους, έχει γίνει η τρισδιάστατη αναπαράσταση και έτσι μπορούμε να ξέρουμε πού ακριβώς να σκάψουμε.
Ποια είναι η διαδικασία συντήρησης ενός ευρήματος που βγαίνει από τη θάλασσα;
Σε κάθε έρευνα, εμείς προσπαθούμε να έχουμε κάποιο συνεργείο συντηρητών, ώστε με το που βγαίνει το αντικείμενο από το θαλασσινό νερό, να μπορεί να εισέρχεται σε δεξαμενή που έχει πάλι θαλασσινό νερό, να μη χάνει δηλαδή την επαφή με το περιβάλλον του. Το ξύλο, το μέταλλο, όλα αυτά εάν μείνουν για μεγάλο χρονικό διάστημα εκτός του φυσικού περιβάλλοντος στο οποίο είχαν διασωθεί, μπορεί να αποσυντεθούν. Στη συνέχεια τα ευρήματα έρχονται στα νέα εξειδικευμένα εργαστήρια της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων (με τη χορηγία του Ιδρύματος Αικατερίνης Λασκαρίδη), μπαίνουν σε ειδικές δεξαμενές, αφαλατώνονται, έπειτα τα τοποθετούμε σε καθαρό νερό και κατόπιν τούτου τα καθαρίζουμε. Τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί η διαδικασία της συντήρησης, η οποία πλαισιώνει επαρκώς τις έρευνες. 



Χάρη στην ενάλια αρχαιολογία μπορούμε να θαυμάσουμε αριστουργήματα όπως ο Έφηβος των Αντικυθήρων. Ποια είναι τα πιο σημαντικά ευρήματα των τελευταίων χρόνων;
Το εντυπωσιακό άγαλμα είναι της Κυράς της Καλύμνου, το οποίο ανελκύστηκε σε δύο κομμάτια, χωριστά το κεφάλι από το σώμα. Ξέρετε, πολλές φορές εκείνοι που τα παραδίδουν τα παρουσιάζουν κομμάτι-κομμάτι για να παίρνουν πιο πολλά χρήματα. Ένα άλλο άγαλμα είναι ένας ιππέας θωρακοφόρος, μάλλον ηγεμόνας, ο οποίος παραδόθηκε σε τρία κομμάτια. Ένα χάλκινο κεφάλι από τα Κύθηρα ενός νεανία, ένα χάλκινο δελφίνι, δύο δόρατα που έχουν βγει από το Ναυάγιο των Αντικυθήρων, ένα χάλκινο χέρι από τα Αντικύθηρα, ένα δισκόμορφο αντικείμενο που έχει και την παράσταση ενός ταύρου το οποίο μπορεί να ανήκει στον Μηχανισμό των Αντικυθήρων - πολύ σημαντικό.
Η ενάλια αρχαιολογία είναι μια πανάκριβη υπόθεση. Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων πως τα καταφέρνει; Πώς χρηματοδοτείται;
Χρηματοδοτούμαστε από τον κρατικό προϋπολογισμό, από το υπουργείο Πολιτισμού - μη φανταστείτε μεγάλα ποσά. Αλλά και από τις συνεργατικές έρευνες και τους χορηγούς. Η Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων δεν χρηματοδοτείται απευθείας, απλώς οι χορηγοί βοηθούν να γίνει μια έρευνα.
Υπάρχει αρχαιοκαπηλία στις εναλίες αρχαιότητες; Ποια είναι η πιο διάσημη υπόθεση εναλίας αρχαιοκαπηλίας των τελευταίων χρόνων;
Η αρχαιοκαπηλία είναι ευρέως διαδεδομένη όχι μόνο στις εναλίες αρχαιότητες, αλλά και παντού. Για εμάς, η πιο μεγάλη αρχαιοκαπηλία ήταν στην Κάλυμνο. Εκεί κάθε σπίτι από τους σφουγγαράδες έχει και ένα μουσείο με αμφορείς, κομμάτια από αμφορείς. Πρόκειται για μία αρχαιοκαπηλική ενέργεια με 1.000 κομμάτια από μικρά χάλκινα ειδώλια και από αγγεία, από κάποιους Καλύμνιους ψαράδες. Ευτυχώς τα πήραμε όλα πίσω!

 Το κτήριο της μακέτας με την κόκκινη φυσούνα επρόκειτο να στεγάσει το Μουσείο Ενάλιων Αρχαιοτήτων.

Τι γίνεται με το θέμα της ίδρυσης του πρώτου Μουσείου Εναλίας Αρχαιολογίας στο λιμάνι του Πειραιά;
Εμείς είχαμε ως όραμα την ίδρυση και λειτουργία ενός μεγάλου Εθνικού Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων. Είχε γίνει μια τεράστια προσπάθεια από πλευράς Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων - αρκεί να αναφέρω ότι συντάξαμε 2.500 μουσειογραφικά δελτία με τα αντικείμενα τα οποία θα περιελάμβανε το μουσείο αυτό. Αλλά το κτίριο, που είχε παραχωρηθεί από τον ΟΛΠ για να γίνει το μουσείο, έχει δοθεί στην COSCO. Ήρθα, λοιπόν, σε επαφή με τους Κινέζους για να χρηματοδοτήσουν το μουσείο, με αντάλλαγμα να έχουν και εκείνοι έναν μικρό χώρο για να εκθέσουν κινεζικά ενάλια ευρήματα. Οι Κινέζοι είχαν δεχτεί, το ήθελαν πάρα πολύ. Αυτό δεν το δέχτηκε το υπουργείο Πολιτισμού, διότι κόλλησε νομοθετικά - ότι δεν μπορεί μια εταιρεία σαν την COSCO να χρηματοδοτήσει ένα μουσείο, δεν είναι δηλαδή νομότυπο. Δεν ξέρω κατά πόσο ισχύει κάτι τέτοιο.
Πώς αισθάνεται κάποιος στον βυθό, όταν βρίσκεται απέναντι σε μια νέα αρχαιολογική ανακάλυψη;
Ο βυθός είναι ένας τελείως διαφορετικός κόσμος. Για να φτάσεις σε μια ενάλια αρχαιολογική ανακάλυψη, πρέπει να έχεις την εμπειρία του βυθού. Παίζουν πολλά πράγματα ρόλο: Από τις μαρτυρίες από πηγές, μέχρι ποικίλες ενδείξεις, εάν είναι αμμώδης ο βυθός, αν έχει κομμάτια από αγγεία. Δεν θα ξεχάσω ποτέ μια φορά σε ένα απόμερο μέρος στη Λέσβο, στο Σκαλοχώρι, όπου μπήκαμε στη θάλασσα μαζί με τους συναδέλφους, δύο δύτες, οι οποίοι προχώρησαν πιο μπροστά. Διέκρινα ίχνη από αγγεία και καταλάβαινα ότι κάτι υπάρχει. Και αυτοί τότε με φώναξαν γιατί βρήκαν ένα αρχαίο λιμενικό έργο: «Έλα εδώ να δεις τι φοβερό πράγμα υπάρχει!». Η ανακάλυψη στον βυθό είναι μια συγκλονιστική εμπειρία. 


Όλα συνηγορούν στο ότι η θάλασσα των Αντικυθήρων κρύβει ακόμα πολλές εκπλήξεις. Πείτε μας για το θρυλικό Ναυάγιο των Αντικυθήρων, τα ευρήματα, αλλά και τι έχουμε ακόμα να προσδοκούμε...
Όταν ξεκινήσαμε εκ νέου την ανασκαφή στα Αντικύθηρα, πολλοί μού έλεγαν ότι δεν υπάρχουν άλλα ευρήματα στο ναυάγιο. Και όταν άρχισε να βγαίνει το πρώτο δόρυ, είχα την αίσθηση ότι θα πρέπει να υπάρχουν κι άλλα. Ενώ αρχικά η έρευνα ήταν πενταετής, εμείς θα την παρατείνουμε για πέντε επιπλέον χρόνια, γιατί βλέπουμε ότι η ανασκαφή δεν τελειώνει εδώ. Πιστέψτε με, υπάρχουν ακόμα αγάλματα στον βυθό, τα έχουμε δει! Απλώς, οι συνθήκες της ανασκαφής είναι δύσκολες. Είναι ανεξάντλητος ο θησαυρός των Αντικυθήρων.
ΕΘΝΟΣ ΤΗΣ ΚΥΡΙΑΚΗΣ 19.11.207

ΧΡΗΣΤΟΥ Θ. ΜΠΟΤΖΙΟΥ : Ομογένεια και Ελληνική Πολιτεία







Ομογένεια και Ελληνική Πολιτεία

Με αφορμή τον θάνατο του Θανάση Μασκαλέρη, ενός ομογενούς καθηγητή των Ελληνικών και συγγραφέα στις ΗΠΑ

Του ΧΡΗΣΤΟΥ Θ. ΜΠΟΤΖΙΟΥ, Πρέσβη ε.τ.

Οι Έλληνες, από την αυγή της παρουσίας τους στον ελληνικό χώρο, ξενιτεύονταν είτε από ανάγκη είτε επειδή τους κυρίευε το σύνδρομο του Οδυσσέα, η περιπέτεια. Ήδη από τις αρχές των ιστορικών χρόνων είχαν αποικήσει με πόλεις και εμπορικούς σταθμούς τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο, όπως οι βάτραχοι γύρω από τη λίμνη, κατά τον εύστοχο χαρακτηρισμό του Πλάτωνα. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον εμφύλιο που ακολούθησε, η μετανάστευση εντάθηκε. Κυρίως προς τις νέες και μακρινές χώρες, Αμερική, Καναδά, Αυστραλία, Ν. Ζηλανδία. Μετανάστευαν, επίσης, για να βοηθήσουν τις οικογένειες που άφηναν πίσω, με την υπόσχεση να γυρίσουν, την οποία όμως πολλοί δεν μπόρεσαν ποτέ να πραγματοποιήσουν. Τον καημό της επιστροφής περιγράφει θαυμάσια και με έντονο συναισθηματισμό ο Χρήστος Χρηστοβασίλης, όπως και ο Παπαδιαμάντης στο διήγημά του «Ο Αμερικάνος».


Ο Θανάσης Μασκαλέρης, που πέθανε προ ημερών στο Όκλαντ της Καλιφόρνιας, ήταν ένας από τους χιλιάδες Έλληνες που μετανάστευσαν στην Αμερική, αλλά πνευματικά και ψυχικά δεν εγκατάλειψε ποτέ την Ελλάδα. Γεννήθηκε σε ένα χωριό κοντά στην Τεγέα της Αρκαδίας, το 1929. Έφυγε για τον νέο κόσμο, την Αμερική, πριν ακόμα τελειώσει τις γυμνασιακές του σπουδές στην Τρίπολη. Εκεί, στις Ηνωμένες Πολιτείες, δούλεψε και σπούδασε συγχρόνως, για να γίνει στη συνέχεια καθηγητής των Ελληνικών στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο.
Τον Θανάση Μασκαλέρη τον γνώρισα στα τέλη του 1979 στο Σαν Φρανσίσκο. Σχεδόν συνέπεσε με την απονομή του Βραβείου Νομπέλ στον Οδυσσέα Ελύτη. Ως γενικός πρόξενος της Ελλάδος και από περηφάνια ως Έλληνας, είχα καθήκον και χρέος να προβάλω το γεγονός στον ομογενειακό κόσμο και στο ευρύτερο αμερικανικό κοινό. Η Αρετή Καλλίγα, παλαιό στέλεχος της Προξενικής Αρχής και από τα αγαπητά μέλη της ελληνικής ομογένειας, μου έδωσε ονόματα και συστάσεις Ελλήνων, ομογενών και Αμερικανών που ασχολούνταν με τα ελληνικά γράμματα, είτε επαγγελματικά είτε από αγάπη προς αυτά… Μεταξύ αυτών ήταν οι ποιητές Νάνος Βαλαωρίτης και ο Ντίνος Σιώτης, ο ιστορικός και συγγραφέας Νώντας Παναγόπουλος, ο ομογενής πολιτειακός γερουσιαστής και διανοούμενος Niκ Petris και ο καθηγητής και ποιητής Θανάσης Μασκαλέρης. Όλοι τους δύσπιστοι προς την Προξενική Αρχή, από τα χρόνια της δικτατορίας, όταν μαζί με άλλους αμερικανούς πολίτες διαδήλωναν κατά της χούντας των συνταγματαρχών. Αποδέχθηκαν όμως με προθυμία την πρόταση συμμετοχής σε εκδήλωση για τον βίο και το ποιητικό έργο του νομπελίστα έλληνα ποιητή. Αυτό έγινε σε σύντομο χρονικό διάστημα, στο λαμπρό θέατρο της πόλης «Legion of Honor», που ευγενώς και αδαπάνως προσέφερε η δήμαρχος της πόλης και μετέπειτα γερουσιαστής για την Πολιτεία της Καλιφόρνιας, Νταιάνα Φαϊνστάιν. Παρών και ο δημοφιλής πρώην δήμαρχος της πόλης, ομογενής Τζορτζ Κρίστοφερ ή Γεώργιος Χριστοφίλης, γεννημένος στον Άγιο Πέτρο Κυνουρίας. Αναπάντεχο δώρο η συμπτωματική παρουσία στο Σαν Φρανσίσκο του Βασίλη Βασιλικού, ο οποίος στην παρέμβασή του ανέπτυξε θαυμαστά το ποιητικό έργο του Ελύτη, ασκώντας, παράλληλα, κριτική στη διαχρονική συμπεριφορά της Ελληνικής Πολιτείας έναντι των ποιητών και συγγραφέων.


Η μεγάλη προβολή της εκδήλωσης από τον αμερικάνικο Τύπο μας ενεθάρρυνε να οργανώσουμε ανάλογη εκδήλωση στο Πανεπιστήμιο του Μπέρκλεϊ για τον Νίκο Καζαντζάκη, με πρωτεργάτη τον Θανάση Μασκαλέρη. Αποκορύφωμα η δημιουργία στο Κρατικό Πανεπιστήμιο του Σαν Φρανσίσκο έδρας Νεοελληνικών «Νίκος Καζαντζάκης», η πρώτη τότε στον κόσμο, που έφερε και έκτοτε φέρει το όνομα του μεγάλου έλληνα συγγραφέα. Και τούτο χάρις και στη γενναία χορηγία, ύψους μισού εκατομμυρίου δολαρίων, του ομογενούς επιχειρηματία από το Σακραμέντο Άγγελου Τσακόπουλου, με καταγωγή από την Αρκαδία. Τα εγκαίνια της έδρας έγιναν με την τιμητική παρουσία της συζύγου του συγγραφέα Ελένης Καζαντζάκη.
Ο Θανάσης Μασκαλέρης ήταν αθεράπευτα νοσταλγός της ελληνικής πατρίδας και λάτρης της ελληνικής γλώσσας και των γραμμάτων, που με αγάπη και πάθος μετέδιδε σε ομογενείς και Αμερικανούς. Παρέμεινε ψυχικά Έλληνας σε μια μεγάλη χώρα, στις ΗΠΑ, που, σαν τεράστια χοάνη, αφομοιώνει αργά ή γρήγορα τους αλλοδαπούς που γίνονται πολίτες της.
Η Αμερικανική Πολιτεία δεν καταπιέζει ούτε πιέζει τους νέους ή παλαιότερους μετανάστες να κόψουν τους δεσμούς με τις πατρίδες καταγωγής τους. Αντίθετα, τους ευνοούν. Και η Ελληνική Πολιτεία είναι φυσικό να επιδεικνύει ενδιαφέρον και στοργή για τον απόδημο Ελληνισμό, ανεξάρτητα αν είναι πολίτες της χώρας που εγκαταστάθηκαν ή γεννήθηκαν οι ίδιοι ή οι πρόγονοί τους. 


Ο απόδημος Ελληνισμός δεν είναι ομοιόμορφος. Διαφέρει από χώρα σε χώρα, από ήπειρο σε ήπειρο και από γενιά σε γενιά. Ελληνισμοί, όπως, π.χ., ο Μικρασιατικός, ο Αιγυπτιακός και άλλων περιοχών, που είχαν ως πρώτη και μητρική γλώσσα την ελληνική και πολιτιστικά συμπεριφερότανε ως Έλληνες, έπαυσαν να υπάρχουν. Απομένει μόνο ο Κυπριακός Ελληνισμός. Στον σημερινό Ελληνισμό των ΗΠΑ, του Καναδά, της Αυστραλίας, της Ν. Αφρικής αλλά και ευρωπαϊκών χωρών είναι διακριτή η διαφορά, από γενιά σε γενιά, των σχέσεών τους με την Ελλάδα. Για τον Ελληνισμό των παραπάνω ηπείρων και χωρών θα ταίριαζε, νομίζω, περισσότερο ο όρος «ομογένεια – ομογενείς».
Συνεκτικός κρίκος για τη διατήρηση της ελληνικότητας και των ελληνικών ηθών και εθίμων είναι η Ορθόδοξη Ελληνική Εκκλησία και οι ενορίες της, οι οποίες με τις θρησκευτικές, πολιτιστικές και εθνικές εκδηλώσεις συμβάλλουν αποφασιστικά στη διατήρηση της ελληνικής συνείδησης και των πνευματικών και πολιτιστικών αξιών του Ελληνισμού των ομογενών…

 Ο απόδημος Ελληνισμός κρατάει ζωντανή την Ελλάδα!

Χωρίς την Ορθόδοξη Εκκλησία θα ήταν σχεδόν αδύνατη να διατηρηθεί επί μακρόν η συνείδηση της καταγωγής και η βούληση να μην αποκοπούν οι πνευματικοί και υλικοί δεσμοί με τη χώρα καταγωγής. Ασφαλώς, μεγάλως συμβάλλουν και οι κατά τόπους Προξενικές και Διπλωματικές μας Αρχές, που ενεργούν ως γέφυρα με την πατρίδα.
Η διαρκής επαφή και επικοινωνία με τον απόδημο Ελληνισμό αποτελεί χρέος και ηθική υποχρέωση της Ελληνικής Πολιτείας. Να μη δίνεται όμως η εντύπωση ότι τα κίνητρα είναι μόνο πολιτικά, οικονομικά, τουριστικά. Για τον απόδημο Έλληνα, ανεξαρτήτως γενιάς, ο ψυχικός και φυσικός αποχωρισμός από την πατρίδα καταγωγής είναι το πλέον οδυνηρό συναίσθημα. Ο Βασίλης Βασιλικός, ένας από τους μεγαλύτερους εν ζωή έλληνες συγγραφείς, απευθυνόμενος προς τους ομογενείς, στην εκδήλωση του Σαν Φρανσίσκο, είπε: «Είσθε από μεγάλη γενιά». Και για την Ελλάδα χρησιμοποίησε τα λόγια του Ελύτη: «Αυτός ο κόσμος, ο μικρός, ο μέγας». Ο Θανάσης Μασκαλέρης ανήκε σε αυτόν τον κόσμο.